Τετάρτη, 24 Σεπτεμβρίου 2014

Η διαλεκτική Μύθου και Πραγματικότητας - Σχόλιο επάνω σ' ένα φιλοσοφικό ανέκδοτο του Κώστα Αξελού


Ένα ζευγάρι κενταύρων θαυμάζει το παιδί του που χοροπηδάει από δώ κι από κεί σε μία παραλία της Μεσογείου. Ο πατέρας γυρίζει προς τη μητέρα και τη ρωτάει: «Πρέπει άραγε να του πούμε πως δεν είναι παρά ένας μύθος;».

Κένταυρος
Το παραπάνω είναι ένα από τα φιλοσοφικά ανέκδοτα του Έλληνα στοχαστή Κώστα Αξελού, τα οποία δημοσιεύθηκαν τον Μάϊο του 1984 στο περιοδικό «Η Λέξη». Τι μπορεί να μας δώσει τούτο το ανέκδοτο; Απ’ ό,τι φαίνεται οι γονείς κένταυροι κατέχουν μίαν αλήθεια, ότι είναι πλάσματα της Φαντασίας. Το δε παιδί τους, τρισευτυχισμένο, δεν έχει την παραμικρή ένδειξη για κάτι τέτοιο. Η μακαριότητα του μικρού κενταύρου εξαρτάται από την απόφαση των γονιών του. Τούτη η στιγμή είναι συγκλονιστική, διότι
φανερώνεται η συνύπαρξη, στον ίδιο χώρο και χρόνο, της Πραγματικότητας και του Μύθου.
Στην μία πλευρά της παραλίας έχουμε τους γονείς κενταύρους να γνωρίζουν ότι δεν υπάρχουν. Από την άλλη πλευρά ο μικρός κένταυρος είναι βαθειά πεπεισμένος ότι υπάρχει. Η στιγμή είναι τόσο εύθραυστη, τόσο μεγαλειώδης, που δύναται να συγκριθεί με εκείνο που στη φιλοσοφία ονομάζεται Αλήθεια. Και πράγματι η Αλήθεια είναι έτοιμη να ανακοινωθεί στον μικρό κένταυρο.
Ο Αξελός μας περιγράφει τη στιγμή πρίν τη μεγάλη απόφαση. Υποψιαζόμαστε τί αλλαγές θα φέρει στην ψυχοσύνθεση του μικρού κενταύρου η ανακοίνωση από τους γονείς κενταύρους του τύπου: «δεν υπάρχεις στην Πραγματικότητα αλλά μόνο στον Μύθο, είσαι ένα πλάσμα της Φαντασίας, ένα όν πλασμένο από την ίδια την Πραγματικότητα για να την υποβοηθάς». Άραγε πώς θα αντιδρούσε ο μικρός κένταυρος; Και τι θα μπορούσε να κάνει σε αυτόν το χώρο, τον Φανταστικό, όπου βρίσκεται; Η απάντηση αντανακλάται στο υπερήφανο και μακάριο πρόσωπο των γονιών του. Ο Αλμπέρ Καμύ γράφει στον Μύθο του Σισύφου: "Δεν υπάρχει μοίρα που να μή νικιέται με την περιφρόνηση".

Πιθανολογούμε ότι δεν θα του ανακοίνωσαν τελικά ότι είναι πλάσμα του νου. Κι έτσι, σ’ αυτήν την παραλία της Μεσογείου, ακόμα και σήμερα μπορούμε και βλέπουμε μία οικογένεια κενταύρων να πραγματώνει τη σύμπτωση των δύο αντιθετικών καταστάσεων, του Μύθου και της Πραγματικότητας.

Οι γονείς εμπιστεύονται την πραγματικότητα: πιστεύουν δηλαδή ότι είναι πλάσματα του Μύθου. Ο μικρός εμπιστεύεται τον Μύθο: πιστεύει δηλαδή ότι είναι πλάσμα της Πραγματικότητας. Η σκέψη του μυθικού πατέρα κενταύρου είναι λογική: Να κοινοποιήσει στο παιδί του με ποιόν τρόπο υπάρχει, ότι υπάρχει φανταστικά.
Ο χώρος εδώ είναι μυθολογικός. Κι όμως μία λογική σκέψη καραδοκεί να συντρίψει τα πάντα. Όλα βρίσκονται «ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς».



1 σχόλιο:

  1. Aυτό που δεν έκανε ο Κένταυρος, το έκανε κάποιους αιώνες αργότερα ο Διαφωτισμός δυστυχώς! Η ψυχρή ορθολογικότητα ήρθε και επιβλήθηκε σε κάθε μύθο και σε κάθε μεταφυσική. Και όχι μόνο τους επιβλήθηκε αλλά τα ξερίζωσε απ'την κοινωνία. Ο Λόγος και η επιστήμη ήρθαν ως απόλυτη αλήθεια που εξοβέλισε τον Χριστιανισμό ( ο οποίος ήταν η απόλυτη αλήθεια που εξοβέλισε τις θρησκείες του ήλιου κλπ.), όμως δεν έχουν αντιληφθεί ότι και αυτά τα ίδια είναι μια ιδεολογία. Αν θέλουμε να διασώσουμε τον άνθρωπο, τη φύση και τα ένστικτα, πρέπει να εκτροχιάσουμε το τραίνο που λέγεται εργαλιακός λόγος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή